Psikoloji Postası

Dünkü yazıda biraz bahsettik, stresin hayatımızda buluma sebebi aslında tamamen hayatın devamını sağlamak ve bizi tehlikelere karşı korumak...

Peki nasıl oluyor da stresin kendisi ruhsal ve bedensel sağlığımız için bir tehlike haline gelebiliyor?

Bu soruyu cevaplayabilmek için biraz geçmişe, insanoğlunun kökenlerine kadar gitmek gerekiyor: İlkel zamanlarda, hayatta kalabilmek için gerekli olan özelliklerin başında hız ve çeviklik gelmekteymiş; çünkü  o zamanlarda insanların hayatını tehdit eden unsurlar şimdiki gibi trafik kazaları, kanser gibi hastalıklar değil; yırtıcı ve vahşi hayvanlar, hayvan sürüleri, bilinmeyen-tanınmayan kabilelermiş...

Bu nedenle insanoğlu da o çağlardan bu yana zihninde "tehlikeli" diye nitelendirilebilecek şeyleri kodlayıp, bu etkenlerle karşılaştığında vücudunda alarm zillerini çalarak bir bakıma kendi koruma mekanizmasını oluşturmuş..

Peki bu mekanizma nasıl işliyor?

Bunu en kolay anlatabileceğimiz örnek, sıcak sobaya değen çocuk örneği.. Küçük bir çocuk sıcak bir sobaya değip, eli yandığında bir daha sobanın yanından korka korka geçer; ya da birkez doktora gitmiş ve korkmuş olan bir çocuk, sonrasında her gördüğü beyaz önlüklüden korkmaya başlar... İşte bizde stres yaratan faktörlerin zihnimize kodlanması da bundan çok farklı değildir...

Öncelikle atalarımızdan bize miras kalan bazı kodlamalar vardır; Örneğin ani şeylerden korkmamız, yüksek ses, hızlı hareket eden şeylerin bizi ürpertmesi gibi... (hatta evrimsel psikoloji teorisyenleri bu kodlamalar yüzünden insanoğlunun şeker ve şekerli gıdaları sevdiğini söyler... ) Belki evrimsel psikoloji teorilerini başka bir yazıda detaylı inceleyebiliriz; ama burada kısaca şunu söyleyebiliriz; geçmişte atalarımızın yaptığı ve onları başarıya götüren faktörler ortak bilinçaltımızla bizim nesillerimize kadar taşınmış... Stres de bu faktörlerden biri... Çünkü stres de tıpkı enerji veren şeker ve şekerli gıdalar gibi atalarımızın hayatta kalmasına yardımcı olmuş..

Gelelim günümüzde yaşadığımız "çağdaş" strese... Sonuçta artık atalarımız gibi sadece yırtıcı hayvan gördüğümüzde ya da hayati tehlikemiz olduğunda stres yaşamıyoruz... Belki bir raporu yetişemediğimizde, trafikte kaldığımızda, hatta belki elimizdeki bir bardağı düşürüp kırdığımızda bile değişik ölçülerde stres yaşıyoruz... Ve bu stresin oranı da kişiden kişiye göre değişiyor...

Bu da biraz bizim bilinçaltımız ve yaşadıklarımızla ilgili aslında... Daha önce benzer durumlarda kötü tecrübeler yaşadığımız vakalar zihnimizde kodlanıyor ve aynı ya da benzer bir ortamla karşılaştığımızda vücudumuz daha önceki kodlamayı hatırlayarak alarm zillerini çalmaya başlıyor... Dolayısıyla zihnimizde ne kadar fazla olumsuz kodlama varsa, stresten etkilenme olasılığımız da o kadar artıyor...

Peki stres anlarında vücudumuzda neler oluyor?

Bu da yarınki yazımızda...